Een geval van karaktermoord. Over Bernard Lievegoed en Steven Matthijsen

Door Jelle van der Meulen

In zijn zojuist verschenen boek Een stap verder beschrijft Nard Besseling een geval van karaktermoord in de antroposofische beweging in Nederland. De ondertitel van het boek luidt: ‘Over het turbulente ontstaan van de Bernard Lievegoed Kliniek’. Het drama dat Besseling belicht maakte deel uit van de moeizame processen die aan de start in september 1992 van de psychiatrische kliniek in Bilthoven voorafgingen. Uit de goed gedocumenteerde beschrijvingen blijkt klip en klaar dat daarbij niet alleen inhoudelijke meningsverschillen, maar ook persoonlijke aversies en het verdedigen van bestaande machtposities een hoofdrol hebben gespeeld.

Steven Matthijsen

Steven Matthijsen

Ik wil mij hier op het handelen van Bernard Lievegoed in deze kwestie concentreren. Om zicht te krijgen op zijn positie in het geheel van de verwikkelingen is het echter eerst nodig een paar omstandigheden kort te beschrijven. Zo was er de onontkoombare – en eigenlijk vanzelfsprekende – omstandigheid dat de overheden van de antroposofen een eenduidig concept verlangden, meningsverschillen moesten dus overwonnen worden. Een volgende omstandigheid was echter dat de betrokkenen er grote moeite mee hadden tot een gezamenlijk voorstel te komen, de afgronden waren te diep. In de kern ging het daarbij om de vraag of de kliniek een afdeling van de (toen nog bestaande) Zeylmans Kliniek zou worden, of dat zij zelfstandig als algemeen psychiatrisch ziekenhuis (APZ) zou worden ingericht.

 

Bernard Lievegoed, hij was inmiddels ruim in de zeventig, speelde geen formele rol in de voorbereidingen, hij was een soort van raadgever op de achtergrond. Samen met ondermeer Cees Zwart, Ate Koopmans, Bart Jan Krouwel en Marko van Gerven, die allen meer of minder relevante bestuurlijke posties innamen, vond hij dat de kliniek onderdeel van de Zeylmans Kliniek moest worden. Hij was van mening dat de psychiatrie alleen op die manier in het geheel van de medisch-antroposofische zorg kon worden geïntegreerd, een apart ziekenhuis wees hij met kracht van de hand. Dat de kliniek uiteindelijk toch een apart ziekenhuis is geworden en dat Lievegoed er niettemin in 1992, dus kort voor zijn sterven, zijn naam aan liet verbinden, is een niet onbelangrijk aspect van het drama.

De belangrijkste voorstander van een zelfstandig psychiatrisch ziekenhuis, dus los van de Zeylmans Kliniek, was de psychiater Steven Matthijsen. Hij behoorde niet tot het sociale netwerk rond de Zeylmans Kliniek en had als psychiater vanaf 1978 met succes een afdeling in de Willem Arntsz Hoeve geleid, waar hij in de jaren daarna tal van antroposofische therapieën had ingevoerd. Matthijsen en zijn medestanders (Frank Ruijl, Briën Bos) benadrukten in de aanloop tot de op te richten psychiatrische kliniek dat een APZ duidelijk meer therapeutische voorzieningen mogelijk maakte; zo konden in een APZ ook langdurig patiënten worden opgenomen, wat in een afdeling van een algemeen ziekenhuis niet was toegestaan. Uit de beschrijvingen van Nard Bessseling leid ik af dat Matthijsen soeverein optrad als een bevlogen en hardnekkige initiator, die bij de vertegenwoordigers van de overheid werd gerespecteerd.

Willem Arntsz Hoeve

Willem Arntsz Hoeve

Terugblikkend kan worden vastgesteld dat de Bernard Lievegoed Kliniek zonder de visie en de inspanningen van Steven Matthijsen nooit zou zijn ontstaan. Het verloop van de gebeurtenissen laat echter zien dat uitgerekend Matthijsen onder schot kwam te staan als initiator, als praktiserend psychiater, maar ook als persoon. Simpel gezegd: veel van de mensen die deel uitmaakten van het sociale netwerk rond de Zeylmans Kliniek zagen hem niet zitten. En Matthijsen kreeg dat ook volop te merken; een antroposofische arts in Zeist – om maar een voorbeeld te noemen – maakte op zeker moment kenbaar dat alle antroposofische artsen in Zeist geen patiënten meer naar Matthijsen door wilden verwijzen. Waarom niet? Dat werd niet duidelijk, concrete bezwaren tegen zijn werk als psychiater werden niet openlijk geuit.

Matthijsen merkte aan alle kanten dat door roddel en achterklap zijn reputatie op het spel stond, tastte met betrekking tot de redenen daarvan echter in het ongewisse. Hij bevond zich dus in de onaangename situatie van iemand die slachtoffer van karaktermoord dreigt te worden. Waarom werd Matthijsen genekt? Besseling stelt in zijn boek weliswaar deze vraag, maar laat het antwoord erop wijselijk open. Ik houd het er echter op dat leden van het netwerk rond de Zeylmans Kliniek de macht met deze vreemde – niet zomaar vreemde, maar zwarte – eend in de bijt niet wilden delen.

 

Berg en Bosch Bilthoven7689-rm514642

Berg en Bosch te Bilthoven

Ik kom nu bij de rol van Bernard Lievegoed in het geheel. Op 11 november 1988 verstuurde Lievegoed een brief aan het bestuur en de artsen van de Zeylmans Kliniek en aan het bestuur van de Vereniging van Anthroposofische Artsen. De volledige tekst van de brief is in het boek van Nard Besseling na te lezen. De brief bestaat uit twee delen, in het eerste maakte Lievegoed duidelijk waarom naar zijn mening de op te richten psychiatrische kliniek onderdeel van de Zeylmans Kliniek moest worden. In zijn ogen moest iedere categoriale afsplitsing ‘principieel’ worden afgewezen. In het tweede deel gaf Lievegoed zijn mening over de persoon van Steven Matthijsen, op een manier waar – een treffender formulering schiet mij niet te binnen – de honden geen brood van lusten. Refererend aan een gesprek dat tussen hem en Matthijsen had plaats gevonden, schreef Lievegoed ondermeer:

‘In het door Steven Matthijsen gevraagde laatste gesprek heb ik hem onomwonden verklaard: Jij hebt mij gevraagd om een oordeel uit te spreken over je eigen positie in de psychiatrische strijdvraag: welnu, jij bent absoluut ongeschikt om een groep te leiden, het tragische bij jou is, dat je altijd juist dàt wil wat je niet kan. Jij bent een “Einzelgänger”, een “lonely hunter”. (…) Alle samenwerking heeft altijd tot polarisatie gevoerd, ook nu weer.’ En: ‘Kort en goed, ik heb hem moeten zeggen dat als hij benoemd zou worden in de vacature van psychiater, er één grote ellende komt. Ik stel vast, dat ik hier met een onvolgroeide persoon te maken heb, wat ik hem ook gezegd heb’. (Onderstrepingen van Lievegoed. JvdM)

 

Bernard Lievegoed Kliniek te Bilthoven

Huidige Bernard Lievegoed Kliniek te Bilthoven

Bernard Lievegoed had ook nog in de laatste jaren van zijn leven een grote invloed in de antroposofisch-medische beweging in Nederland. Zijn brief betekende dan ook de nekslag voor Steven Matthijsen. Wie geïnteresseerd is in de uitwerking van de brief zij verwezen naar het boek van Nard Besseling, hij beschrijft tamelijk nauwkeurig hoe besturen en personen er indertijd mee zijn omgegaan. In de samenhang van mijn bijdrage op deze weblog is het voldoende vast te stellen dat Matthijsen van het verzenden en van de inhoud van de brief lange tijd niet op de hoogte was en ook dat hij tot op de dag van vandaag met de bittere gevolgen ervan te maken heeft.

Mij interesseren vooral drie aspecten. Het eerste is dat Lievegoed de brief aan (twee) besturen zond, niet dus aan betrokken privépersonen. Niet dat het laatste de zaak veel beter zou hebben gemaakt, maar doordat de brief een uiterst negatieve beschrijving van de persoon van Steven Matthijsen bevatte, uiteraard niet voor derden bedoeld, werden de betreffende besturen in een moeilijke situatie gebracht. Zij konden niet anders dan ‘besmuikt’ ermee omgaan. De brief was een openbaar feit dat niet als openbaar feit kon worden behandeld.

Het tweede betreft de oordelen over de persoon van Matthijsen als zodanig, die klinken als de subjectieve oordelen van een hoogst verergerde godfather. Met name de mengeling van quasi psychologische begrippen (‘lonely hunter’, ‘onvolgroeide persoon’) en patriarchale zinswendingen (‘Ik heb hem moeten zeggen dat…’) verraden een gebrek aan soevereiniteit, je zou ook kunnen zeggen: aan wijsheid, die niet paste bij het morele aanzien dat Lievegoed – mijns inziens terecht – in brede kringen genoot. Hij geraakte ermee in tegenspraak tot zichzelf.

50911dc68036e-lievegoed-psychiatrie-bernard-lievegoed-kliniekHet derde aspect betreft de omstandigheid dat het in de brief overduidelijk slechts ogenschijnlijk om de strijdvraag ‘afdeling Zeylmans versus zelfstandig ziekenhuis’ ging. De brief openbaart dat de strijd in feite om de persoon van Steven Matthijsen handelde, wat in het verdere verloop van de ontwikkeling ook glashelder werd. Op het moment dat Matthijsen aan de kant was gezet, vielen de principiële bezwaren tegen de door hem voorgestelde vorm weg en kort daarop zou Lievegoed er zelfs mee instemmen dat zijn eigen naam aan de kliniek als zelfstandig psychiatrisch ziekenhuis werd gegeven.

 

Nu kan een lezer misschien denken: Het kan toch zijn dat Lievegoed met betrekking tot de persoon van Matthijsen eenvoudig gelijk had? Je hoeft echter Matthijsen niet eens te kennen – ik ken hem niet – om te weten dat het antwoord op de vraag alleen maar ontkennend kan zijn. Alleen al de hoeveelheid gram die in de oordelen steekt, verraadt de subjectiviteit ervan. Iets van de oordelen mag een heel klein beetje waar zijn, zoals het ook een heel klein beetje waar is dat er in Londen altijd een natte mist hangt. Maar als een evenwichtige beoordeling van een persoon – hoe trouwens over personen te oordelen? – zijn de woorden van Lievegoed niet serieus te nemen.

Ook kan een lezer denken: de geschiedenis loopt nu eenmaal niet op pantoffels, daar waar gehakt wordt vallen spaanders. Dat is natuurlijk waar en je hoeft geen Alexander de Grote te heten om met goed of slecht recht schuld op je te laden. Maar met het oog op Bernard Lievegoed is nu juist de vraag: hoe kan uitgerekend de man die steeds maar weer opriep tot samenwerking van personen en groepen met verschillende karmische achtergronden, zo blind zijn geweest in eigen queeste? Wat heeft hem in deze geschiedenis parten gespeeld? Waarom heeft hij zijn soevereiniteit niet weten te bewaren?

Interieur Lievegoed Kliniek Bilthoven 1

Interieur Lievegoed Kliniek te Bilthoven

En de lezer kan denken: is het niet beter deze zaak te laten rusten? Het is immers al zo lang geleden… Ten eerste is eerherstel voor Steven Matthijssen op zijn plaats, al was het alleen maar om ontstane wonden te helen. Eerherstel is – juist in de zin van de ‘cultuur van het hart’ van Bernard Lievegoed – een reinigende handeling, die de weg voor het vergeven opent, en vergeving behoort in esoterisch opzicht tot de krachtigste handelingen in het leven. Niet alleen de persoon van Steven Matthijsen heeft hier baat bij, ook de individualiteiten van Bernard Lievegoed en van vele anderen meer zoeken deze verzoening. Die kan alleen plaatshebben wanneer mensen in het hier en nu zich ervoor verantwoordelijk stellen.

Maar het gaat hier niet alleen om personen, het gaat – ten tweede dus – ook om het zelfbegrip van de antroposofische beweging in Nederland als geheel. Ik bedoel hier het volgende mee. Een beweging die zich niet om de ongerechtigheden van haar verleden bekommert, komt – net als de persoon van Bernard Lievegoed in dit geval – in tegenspraak met zichzelf. Zij doet met betrekking tot zichzelf niet wat zij anderen met betrekking tot hun zaken voorhoudt. En juist doordat de details in de openbaarheid verborgen blijven, wordt het besmuikte manoeuvreren dat ermee gepaard gaat, des te scherper geregistreerd.

 

Tot de vruchtbare eigenschappen van Bernard Lievegoed behoorde dat hij ertoe bereid was zijn invloed (macht) ook daadwerkelijk te gebruiken; moeilijke en vaak ook pijnlijke beslissingen schuwde hij niet. Maar in gesprekken met hem heb ik meerdere malen moeten vaststellen dat hij met betrekking tot bepaalde personen in zijn oordelen onvrij kon worden, zich dan inderdaad door een afschuw liet leiden, die diep uit zijn wezen kwam en vanuit de feitelijke omstandigheden maar moeilijk te verklaren viel. Mij lijkt dat op zichzelf niet iets opmerkelijks te zijn, aan personen kleven nu eenmaal altijd ongerijmdheden, ook duistere en onaangename. Voor een begrip van de betekenis van Bernard Lievegoed is echter van belang dat de vraag wordt gesteld: waarop hadden zijn aversies inhoudelijk gezien betrekking?

Locatie voormalige Zeylmanskliniek

Locatie voormalige Zeylmanskliniek

Alleen in het kader van een uitvoerige biografie kan deze vraag worden beantwoord. Maar ik waag het niettemin op deze plaats één enkel aspect te belichten, omdat het mij al zo lang bezighoudt en omdat het in de verhouding tot Steven Matthijsen wellicht ook een rol heeft gespeeld. Mij lijkt het dat Bernard Lievegoed vaak een probleem had met mensen die in hun denken en handelen in staat waren consequent aan bepaalde uitgangspunten (‘waarheden’) vast te houden, mensen dus die de inhoud en de vorm van hun ‘begrippen’ niet aan steeds wisselende omgevingen wensten aan te passen. Lievegoed was extreem ‘situationeel’ ingesteld, een vis in het water van de sociale verhoudingen, daarbij was het echter soms moeilijk zijn uitingen onder één noemer te krijgen. Alleen al aan zijn publicaties is dit te zien, de lezers die hij voor ogen had bepaalden in hoge mate inhoud en vorm van zijn teksten.

Voor Lievegoed’s gevoel waren ‘waarheden’ al snel ‘gefixeerd’, van letterlijke herhalingen hield hij al helemaal niet, hij beschouwde ze als negatieve nawerkingen van de oud-Egyptische cultuur. Zijn behoefte begrippen open te laten is bijvoorbeeld te zien aan zijn notie van een ‘cultuur van het hart’, dat hij eigenlijk nooit nader heeft beschreven, laat staan heeft gedefinieerd; hij beschouwde het begrip eerder als een toegang tot een nog onbestemde ruimte die erachter lag. In die ruimte scheen achter een dik wolkendek een zon, je zag het licht, maar niet de bron ervan. Tal van mensen voelden zich door de notie dan ook aangesproken, zij konden er als het ware hun eigen intenties mee verbinden.

Hij prees ook altijd weer de voordrachten van Rudolf Steiner, hij vond ze ‘beweeglijk’ en ‘open’ en ‘niet gefixeerd’. Ik heb Lievegoed nooit horen zeggen dat hij onder de indruk was van de consistentie bij Steiner, het waren juist de wisselingen in de formuleringen die hem bevielen en tot voorbeeld waren geworden. Een schaduwzijde van Lievegoed ligt dan ook precies in een zekere slordigheid met betrekking tot de begrippen die hij gebruikte. Vooral in antroposofische kringen in Duitsland werd en wordt hij op dit punt bekritiseerd, wat soms zover gaat dat hij in het geheel niet serieus wordt genomen. (Dat ook dit meestal ‘besmuikt’ wordt geuit, hoeft ons niet te verbazen, zie boven.)

willemarntszhoeveDieter Brüll is een goed voorbeeld van iemand die bij Lievegoed steeds weer aversie opriep. Een vertrouwde medewerker van Bernard Lievegoed beschreef de verhouding tussen Brüll en Lievegoed ooit eens treffend als volgt: ‘Daar waar Brüll de haarscherpe floret van het precieze denken inzette, gebruikte Lievegoed aan het slot van de discussie de bijl van de wil’. Deze karakterisering verraadt iets algemeens over het handelen van Lievegoed, dat zich inderdaad richtte op de constructieve (soms ook destructieve, zie boven) werking van de begrippen in een heel bepaalde situatie. Kennis en inzicht waren voor Lievegoed vaak een middel tot een bepaald doel. (Bij Brüll was dit minder het geval, in de regel leidde hij het doel af uit de begrippen die hij ‘begreep’.)

Juist van Lievegoed heb ik geleerd – hij hield vaak niet op erover te spreken – dat de individuele wijze van ons denken, voelen en willen ook een cultureel-karmische aangelegenheid is, die boven onze persoon uitgaat. Hij verklaarde dan bijvoorbeeld: ‘Als je als Viking ooit een inwijding in de Noordse mysteriën hebt doorgemaakt en je ontmoet in je huidige leven iemand die een inwijding in het Griekse Efeze beleefde, moet je erop voorbereid zijn dat eerst een paar grote misverstanden opduiken’. Hij kon dit lachend zeggen, als ging het om grappige aangelegenheden die met humor konden worden genomen. Maar dat het hem zelf niet altijd was gelukt zo luchtig met de ‘misverstanden’ in zijn eigen leven en streven om te gaan, wist hij heel goed, al sprak hij er niet graag over.

Ik denk dat het ook deze zelfkennis was, die hem ertoe bracht steeds weer over een ‘cultuur van het hart’ te spreken.

Jelle van der Meulen, Keulen, februari 2014

 

Het boek Een stap verder. Over het turbulente ontstaan van de Bernard Lievegoed Kliniek kost 14,50 euro en is te verkrijgen via de auteur: Nard Besseling, Ahornstraat 9, 3203 VA Spijkenisse, info@utz.nl, (0181) 61 68 49.

 

Dit artikel is gepubliceerd in Motief. Maandblad voor antroposofie, nummer 181 van april 2014.

23 Responses to Een geval van karaktermoord. Over Bernard Lievegoed en Steven Matthijsen

  1. Astrid van Zon says:

    Ja het kan pijnlijk zijn als iemand, Bernard Lievegoed in dit geval, waarvan je dat niet verwacht door oordelen zoveel misverstanden en individueel leed kan oproepen. Althans dat lees ik uit dit verhaal over Bernard Lievegoed en Steven Matthijsen. Daarbij is het naïef te denken, ook al weet je nog zo goed hoe het werkt, dat het tussen betreffende personen niet zou kunnen ontstaan. Het is dan ook goed dat deze situaties verhelderd worden. Daar heb ik wel een vraag bij. Ik begrijp dat de documentatie niet ontbreekt in het boek. Maar zijn er ook anderen, die betrokken waren bij de ontwikkeling van de kliniek, dan Steven Matthijsen bevraagd in het boek over “het turbulente ontstaan van de Bernard Lievegoed Kliniek”. Het advies is wellicht het boek te lezen. Toch zou het goed zijn daar hier ook een idee over te krijgen.

    • Nard Besseling says:

      Beste Astrid,

      Het boek is opgezet als documentatie op grond van dossieronderzoek. Ik heb als auteur niemand bevraagd in de betekenis van ‘meningen verzamelen’. Ik heb ook bij Steven Matthijsen zelf alleen maar feiten gecheckt, en niet zijn opinie weergegeven. De feiten die ik over de Stap-geschiedenis naar voren breng zijn zonder uitzondering gedocumenteerd. Denk daarbij aan notulen, brieven, aantekeningen van gesprekken enz. Hoofddoel van het boek was ook niet een overzicht van meningen te geven of alleen maar een feitenverzameling, maar een poging het vastgelopen conflict weer in beweging te krijgen. Dat bij de verdere stappen die er hopelijk komen ook mensen hun verhaal kunnen vertellen, is vanuit deze optiek alleen maar te wensen.

      Nard Besseling, schrijver van Een stap verder

      • Matthijs says:

        Nard Besseling wonderlijk is wel deze combinatie: ‘Hoofddoel van het boek was ook niet een overzicht van meningen te geven of alleen maar een feitenverzameling’,VERSUS,’ Een geval van karaktermoord.’ Is dit laatste deel feit en mening tegelijkertijd of een pakkende boulevardtitel?

  2. Nard Besseling says:

    Ter aanvulling over de verkrijgbaarheid van het boek:

    ‘Een stap verder’ is ook te koop bij de bekende antroposofische boekhandels in Zeist, Zutphen, Den Haag, Amsterdam, Antwerpen en via de site ABC Antroposofie Boekenservice.

    • Astrid van Zon says:

      Dank je wel voor je antwoord Nard. Mooi dat je schrijft dat je de hoop hebt dat er bij de verdere stappen wellicht mensen zullen zijn die hun verhaal vertellen. Verhalen kunnnen inderdaad de beweging die ontstaan is zoals ik begrijp verder brengen. In tegenstelling tot het alleen ventileren van meningen. Daar doelde ik ook niet op. Ik ga het boek zeker lezen.

  3. Theo Wolvekamp says:

    Het boek van Nard heb ik gelezen en ik heb ook de presentatie afgelopen zaterdag gevolgd. De hele kwestie heb ik als uitermate schokkend ervaren. Volledig eerherstel voor Steven Matthijssen is naar mijn mening mogelijk door de – hier beladen – naam van Bernard Lievegoed los te weken van dit psychiatrisch ziekenhuis en het een nieuwe naam te geven, bijvoorbeeld de Parzival Kliniek, dat ook het oorspronkelijke voorstel was van Steven Matthijssen. Door de huidige naam te handhaven blijft het onwaarachtige voorleven. Nu ik min of meer een “insider” ben geworden van de ontstaansgeschiedenis van deze kliniek zou ik voor geen goud om hulp willen aankloppen als dat nodig was, zolang de naam niet veranderd wordt. Door de kliniek anders te benoemen laten we als zien dat het tijdperk der goeroes voorbij is. Lievegoed heeft die “roem” d.m.v. de naamgeving ook helemaal niet nodig. De vele initiatieven die hij in de wereld bracht (wellicht ook soms als “lonely hunter”?) hebben hem de roem gebracht die hem toekwam. Recht zetten, daar gaat het nu om. Ook in het fysieke.

  4. Nard Besseling says:

    Beste Matthijs (Matthijs wie?)

    De term ‘Karaktermoord’ gebruik ik niet in mijn boek. Die komt van Jelle van der Meulen, de schrijver van het artikel op dit weblog. Je zou de vraag dus aan hem kunnen stellen.

    Nard Besseling

    • Matthijs says:

      Jelle van der Meulen hat gesagt…
      Hoi Huub, vader van Pelle,
      de warme groeten van Jelle,
      de vader van Joachim, Matthijs, Elise en Merle…
      Ik ben niet de Matthijs waar Jelle van der Meulen hier aan refereert en vind er géén E-Mail adres, wellicht kan je mij dit meedelen of anders Jelle vragen de vraag te beantwoorden en zo voor het antwoord een bruggetje slaan.

      “Jelle zal dit vast respecteren in een interview in Trouw zei hij eens…”Een van de uitingen van het complex-antroposofie-bestaat uit ingewikkeld doen, wat voor velen hetzelfde is als zorgvuldig doen.”

      Zelf zie ik hieronder mijn E-mail adres in beeld, welicht bereik je mij daarmee, bedankt alvast en groet Matthijs. Over mij is géén biografie verschenen anders zond ik die toe.

      • Jelle van der Meulen says:

        Beste Matthijs,

        Ik vind het begrip karaktermoord adequaat voor de situatie die Nard Besseling in zijn boek beschrijft. Ik geloof daarom ook niet dat het gebruik van het woord op een “mening” berust, het is eerder een “vaststelling”. Maar ja, wat is een mening? En wat is een vaststelling? Overigens: Het is niet alleen Bernard Lievegoed geweest die aan de “karaktermoord” heeft bijgedragen, het zijn een paar mensen meer geweest. En: niet het oordeel-met-terugwerkende kracht is hier de hoofdzaak, maar het handelen dat op de toekomst is gericht. Met een hartelijke groet uit Keulen, Jelle van der meulen

      • Matthijs says:

        Over: Een geval van karaktermoord. Over Bernard Lievegoed en Steven Matthijsen.

        Beste Jelle e.a. lezers.
        Citaat: “Ik – Jelle van der Meulen – wil mij hier op het handelen van Bernard Lievegoed in deze kwestie concentreren.”

        Zo beschouwd, een accentverschuiving, namelijk de focus op Bernard Lievegoed, leg je (-lle) de bal voor open doel. Inmiddels als medespeler door te reageren, schiet ik in.
        Waarmee het in Keulen gaat donderen en ik – Matthijs – daar heel verbaasd over raak, terwijl Keulen niet echt ‘next-door’ is dat erg verbazingwekkend.
        Karaktermoord. Bernard Lievegoed.
        Als redacteur/schrijver met jarenlange ervaring en erkenning lijk je hier een uitglijder te maken.

        Menig of vaststelling?

        Michel Gastkemper is zo vriendelijk mij het boek te zenden, mogelijk kom in dan Een Stap Verder.

    • Ik geef even een reactie van Hans Wessel door, die zelf op dit moment niet in staat is hier te reageren.

      Beste Nard,
      Jij bent de eerste die – op een onbewaakt ? ogenblik – het woord karaktermoord uit zijn pen heeft laten vloeien. Zie blz. 56 en 75 van jouw boek.
      Waarvan akte.
      Hans Wessel

      • Nard Besseling says:

        Dag Hans,

        Je hebt helemaal gelijk, ik moet mijn eigen boek maar weer eens goed gaan lezen ha,ha.
        Wat niet wegneemt, dat ik in mijn boek geen menigen van wie dan ook heb verzameld. Er is maar een iemand die in mijn boek stelling neemt, en dat is de schrijver, ik zelf dus.
        Nard

      • Matthijs says:

        “Deze weblog van-de Stichting Parsifal Fonds-verschijnt onder redactie van Michel Gastkemper en Jelle van der Meulen en heeft mede ten doel hen bij hun redactionele werkzaamheden te ondersteunen…om… onderzoek te doen naar de impulsen die Prof. Dr. Bernard Lievegoed tijdens zijn leven hebben geïnspireerd en die nog steeds toekomstwaarde hebben.
        Hoe? In een of meerdere monografieën”.

        “Van belang lijkt mij-Jelle van der Meulen-te zijn dat we ons laten leiden door de oorspronkelijke impuls van Hans Wessel-die als trekker primair voor de organisatie en de financiën zou zorgdragen-, in zijn ‘wil’ heeft onze samenwerking een begin gevonden, een startpunt…
        Maar naarmate ik-Hans Wessel- me meer in de persoon van Lievegoed verdiepte, besefte ik dat mijn capaciteiten tekort schoten om hem recht te doen…
        Een eerste start in de Sociale Sectie en een eerste contact met de familie Lievegoed verliepen niet in het door mij-Hans Wessel- beoogde tempo. Daarop legde ik contact met Jelle en Michel”.
        Bronnen op deze site; Bericht Trillingsfrequentie 03-05-2013
        Jelle van der Meulen bij bericht Oorspronkelijke impuls 08-04-2013

        Mijn vraag is wat heeft tot het ontstaan van het boek geleid?
        Hoe is het boek tot stand gekomen, wie heeft welke rol en daarmee verantwoording, van idee tot uitvoering?
        Vanuit welk motief?

        De communicatie nu leidt niet tot duidelijkheid, vandaar de vraag die te verhelderen en een ‘welles-nietes-spel’ te voorkomen, tenzij dit een uitdrukkelijke redactionele wens is, waarbij om reden van sportiviteit de speler vermeld mag worden.

        Vriendelijke groet Matthijs-wie?

      • Matthijs says:

        Matthijs Wie? Vraagt zich af of de bovenstaande foto van Hans Matthijsen zijn huidige verschijningsvorm, vanaf1944, weergeeft?

        Hans Matthijssen psychiater vanaf 1978 met succes een afdeling in de Willem Arntsz Hoeve geleid, waar hij in de jaren daarna tal van antroposofische therapieën had ingevoerd.
        Matthijs vraagt; spreken wij hier over-Ten behoeve van een buitengesticht van de Utrechtse psychiatrische inrichting de Willem Arntsz Stichting begon men in 1906 in het buurtschap Den Dolder op een bosachtig terrein van 207 ha met de aanleg?
        Ja/Nee en welke afdeling was dit dan. Oligofrenie-Psychiatrie-of..?
        Welke naam had het betreffende paviljoen, elk paviljoen (zo heette dat toen) had een eigen naam.

        Het twee maal getoonde witte gebouw met torentje is; het directiegebouw van de Willem Arntsz Hoeve uit 1911 door F.W.M. Poggenbeek.

        Hans Matthijssen wordt geprofileerd als zelfstandig werkend psychiater te Zeist.
        Om kaf en koren te scheiden, wil ik vragen of er gecheckt is of zijn BIG-registratie is gechekt. Een wettelijke verplichting voor Beroepen Individuele Gezondheids(BIG)-werkers om de wettelijk beschermde titel psychiater te mogen dragen.

        In hoeverre is de eigen levensbeschouwing van Hans Matthijssen onderzocht?
        In hoeverre zijn de daarmee verbonden aspecten van invloed op de samenwerking met Bernard Lievegoed? Hoe verhouden zich de sociaal-culturele verschillen? Hoe komt hun invloed tot uitdrukking in de gevoerde gesprekken? In verdere handelingen? Is op die basis een succesvolle dialoog mogelijk? Is dit onderzocht?
        Immers ‘De vraag of er behoefte is aan een gereformeerde psychiatrie wordt tegenwoordig nog nauwelijks gesteld een gedateerd voorbeeld, maar nog steeds werkzaam.’

        ‘Als ik op den drempel van een krankzinnigengesticht, alvorens het te mogen binnengaan, moest kiezen tusschen een medicijnkist en een instrumentenkast en Gods woord en gebed, dan wierp ik de twee eerste op straat!’
        http://nrcboeken.vorige.nrc.nl/recensie/het-einde-van-de-christelijke-zenuwlijder

        ‘Hij behoorde niet tot het sociale netwerk rond de Zeylmans Kliniek en had als psychiater vanaf 1978 met succes een afdeling in de Willem Arntsz Hoeve geleid, waar hij in de jaren daarna tal van antroposofische therapieën had ingevoerd’, schrijft Jelle van der Meulen.

        De zinbouw en zinswending is opvallend!

        Leidde een afdeling… Jaren daarna voert hij in…
        Is hier in de praktijk sprake van twee te onderscheiden/verschillende functies? Als Leider/voeren en/of Behandelaar/antroposofische therapieën. Die in mij visie NIET bestaan net zo min als een antroposofisch konijntje die een antroposofisch worteltje eet op een antroposofisch grasveld onder een antroposofische hemel en een stalend antroposofisch zonnetje.

        Werkte Hans Matthijssen samen met R.W.Gay Balmaz op de Willem Arntz stichting die was namelijk bekend met Antroposofie en therapieën?

        Ik onmoette hem op de Michaëlshoeve Brummen, maar eerder al op de W.A.Stichting waar hij als huisarts werkzaam was, *’bij het oudercomité populair werd, was hij, hoewel antroposoof, bij de (ontslagen) Nieuw Dennendallers bepaald ongeliefd’…
        Uiteindelijk nemen de leden van commissie-Langemeijer via Brenninkmeijer het beheer van Gay Balmaz over en volgt kort hierop ontruiming.
        Toenmalig president Den Uyl verklaarde in het NOS journaal; Ik ervaar de ontwikkelingen rond Dennendal als een nederlaag. Maar….
        *Evelin Tonkens. Boek: Het zelfontplooiings-regime. Uitgever Bert Bakker.

  5. Dag Jelle,

    Ik vind het bijzonder dat je het handelen van een van de coryfeeën van de antroposofie beschrijft zoals je hierboven doet. Mijn ervaring is dat wat je beschrijft geen uitzonderlijk geval is.

    Ik denk dat het niet slecht zou zijn als men zich binnen het antroposofisch milieu een keer ernstig gaat bezinnen op het gegeven ‘afrekenen met opponenten’, maar ook op de daarvoor gebruikte methodes.

    Daarom vraag ik je het volgende.

    Ben jij je ervan bewust dat in de antroposofische beweging specifieke methodes worden gehanteerd om iemand buitenspel te zetten of te beschadigen en dat dit methodes zijn die goed gekend zijn bij organisaties die zich specialiseren in onderzoek naar sekten en religieuze bewegingen?

    Ik zeg er meteen maar bij dat ik – aan de hand van wat ik zoal van jou heb gelezen – vermoed dat die zaken zich buiten jouw gezichtsveld afspelen. Nu goed, ik ken je verder niet, dus dat is moeilijk in te schatten.

    Maar misschien heb je er wel al kennis van genomen of weet je er meer van door je om(me)gang binnen de antroposofische wereld.

    Vriendelijke groet

  6. Theo Wolvekamp says:

    “Matthijs wie?” komt met rare verhalen. Wellicht is het beter niet meer te reageren op zijn verwarde berichten?

    • Matthijs says:

      HalloTheo Wolvekamp, het thema Karaktermoord is geen aanmoediging om die op elk willekeurig persoon toe te passen.of binnen het kader WordPress is geldend: WordPress is blessed with an active community, which is the heart of open source software.

      Bedankt voor deze eerste.kennismaking! Ik zie vol verwachting uit naar ware verhalen en helder verwoorde berichten die een positieve bijdrage leveren, gegroet Matthijs.

    • Matthijs says:

      Roept dit bij Theo Wolvekamp of andere lezers vragen op vragen op dan wil ik die ontwarren, is het een raar verhaal dan is het aan Theo dit te karakteriseren opdat ik iets kan leren.

      EEN STAP TE VER REDT DE ZIEL NIET

      Het artikel-een stap verder- is wel zeer tendentieus, waarbij vooral de positie van een vermeend ‘slachtoffer’ wordt uitvergroot ten gunste van de ‘gevestigde, machtige, professor’ een simpel drama-scenario voor een derderangs toneelstuk.

      Jelle van der Meulen laat zich in dit scenario zonder te verduidelijken wie is de bron? Waar is de complete informatie beschikbaar? Meeslepen in het verspreiden van citaten uit een geheel door de auteur. Waar, hoe is er geverifieerd?
      Is dat voor mij toegankelijk?

      B.v. “Hij-Bernard Lievegoed-was van mening dat de psychiatrie alleen op die manier in het geheel van de medisch-antroposofische zorg kon worden geïntegreerd, een apart ziekenhuis wees hij met kracht van de hand.”
      Hier overspeelt, de wel erg gretige, Jelle Vermeulen o.a. zijn hand!
      De maatschappelijke tendens en politiek was gericht op datgene wat Bernard hier stelt.

      Namelijk o.a. Citaat; Op 1 januari 1990 stelt het provinciaal overleg maatschappelijk welzijn in overeenstemming met Ministerie WVC en de landelijke koepelorganisaties een stimuleringskader regionale samenwerking op, dienend als referentiekader voor de beoordeling van samenwerkings-processen.
      In 1989 werd een richtlijn verruimende maatregel uitgevoerd d.w.z. planmatige uitbreiding met 1030 plaatsen voor geestelijke gehandicapten.2e Kamer der Staten Generaal Vergaderjaar 1990-1991.

      Ik wil niet stellen dat de hier besproken op 12-12-1992 overleden Bernard Lievegoed…Nou neen, ik kan mij er niet mee verenigen dat NU door lieden die zich als schrijver/journalist manifesteren, een mondige Steven Matthijsen inzetten als ‘joker-slachtoffer’ om Bernard Lievegoed en de Antroposofie te besmetten en ver denkelijk te maken van karaktermoord jaren na dato.

      Citaat: “Maar in gesprekken met hem heb ik meerdere malen moeten vaststellen dat hij met betrekking tot bepaalde personen in zijn oordelen onvrij kon worden, zich dan inderdaad door een afschuw liet leiden, die diep uit zijn wezen kwam en vanuit de feitelijke omstandigheden maar moeilijk te verklaren viel.”

      Punt is dat Jelle al deze momenten in het verleden, niet heeft aangegrepen om ‘de Karaktermoord” te plegen. Is dit niet bijzonder laakbaar, strijdig, zwak? Waarom immers volgt géén actie?

      Zijn wij dan als kopers/lezers flink belazerd met zijn boeken? Het oog van de Naald vraaggesprek met Bernard NOTA-BENE over uiterlijke en innerlijke strijd en Redding van de ziel.
      Was alles dan publiceren en geld maken in de slipstream van de grote naamsbekendheid en landelijke/internationale successen-boeken als Levensloop van de mens. Mens en organisatie. Mens op de drempel van Lievegoed?
      Toen een ‘groopy’ nu een ketter?

      2 van 2.1993 Schrijft hij nog; “Een opvallende eigenschap van hem-B.L-was altijd al het realisme waarmee hij keek naar de ontwikkelingen in de wereld en de antroposofische beweging…In de persoonlijke omgang gaf hij je daarbij altijd het gevoel dat je eigen levensloop, met alle hardnekkige problemen die erin spelen, deel uitmaakt van een groter geheel. Hij deed in de samenwerking met mensen een appèl op hun vermogen boven zichzelf uit te stijgen.”

      EEN STAP TE VER?
      Plegen Nard Besseling en Jelle van der Meulen die Karaktermoord niet aan zichzelf?
      De ziel-van Lievegoed/Antroposofie-redden zij er niet mee.
      Hun portemonnee misschien?

      “Het door hen geframde slachtoffer”
      Steven Matthijsen kon weten, gezien zijn functie op de Willem Arntz stichting en de geplaatste foto, overigens heb ik daar als medewerker menig maaltijd genuttigd, dat op die locatie zowel een afdeling-begrip nu-mensen met een beperking, een regulier ziekenhuis-kinderafdeling-school en psychiatrische kliniek bevond.

      De doden zwijgen, hoewel Jelle stelt Het boek wordt dan ook niet alleen ‘gelezen’ door de levenden hier op aarde, maar ook door de gestorvenen en ongeboren zielen in de geestelijke wereld. Hierna volgt een nog veel krachtiger uitspraak in zijn boek Bernard Lievegoed Over de redding van de ziel.
      Jelle van der Meulen.
      ISBN 90-6038-347-8/NUGI 62/CIP

      Juist bovenstaand gegeven wordt opgevoerd als strijdpunt met Lievegoed wiens wens/idee juist deze samenvoeging was-complementaire geneeskunde, die omgekeerd Steven Mathijsen deels invoerde bij de Willem Arnzt stichting.

      Overigens lag daar binnen het terrein Willem Arntzt al veel langer een historische basis voor antroposofie op meerdere fronten, maar die is door landelijk politiek optreden, behalve Bram van der Lek van de Politiek Pacifistische Partij (PSP), door een Kamerbesluit en uitvoering/bezetting door Mariniers en politie te niet gedaan.

      Ontwikkelingen waar ik deel van uit maakte en die nu de huidige maatstaf in zorgbeleid zijn.

      In gesprek met Bernard Lievegoed vroeg ik eens waar nu buiten alle successen zijn pijnpunt lag.
      “Alles wat ik tot stand gebracht heb, is anders geworden dan ik mij ooit heb voorgesteld”.

      • marcolf says:

        Beste Matthijs, je laatste opmerking vind ik erg treffend en raakt mij. Het getuigt van een diep inzicht in hoe de dingen lopen, en hoe weinig je in eigen hand hebt. Dat is moeilijk en pijnlijk om mee om te gaan. Ik begrijp je woede, maar Jelle is de laatste persoon die dit verdient. Als er iemand is die het op zich heeft genomen om de geestelijke erfenis van Bernard Lievegoed te bewaken en uit te dragen is het Jelle wel. Hij is dus als geen ander in staat om kritiek uit te oefenen. Het is erg gemakkelijk om je vijanden aan te vallen, maar veel moeilijker om degenen die je bewondert kritiek te geven, We lopen allemaal makkelijk in die valkuil. Juist spirituele bewegingen zoals de antroposofie moeten in staat zijn om kritisch naar zichzelf te kijken. Dit betekent dat je de dingen probeert te zien zoals ze werkelijk zijn, en je romantische bril af te zetten of je ongenuanceerde afkeer ergens van los te laten. De Engelsen noemen dat heel mooi een ‘unbiased mind’. Ik vind dat Jelle met zijn kritiek op Bernard Lievegoed daar een prachtig voorbeeld van geeft. Ik hoor graag van je wat je nu echt dwars zit!

  7. Jelle van der Meulen says:

    Beste Matthijs, mij raakt je laatste opmerking ook, vooral omdat Bernard Lievegoed mij dit ook zo heeft gezegd. Hij was de laatste jaren in een innerlijke vragerij terecht gekomen, die zich richtte op de “inhoud” en de “vorm” van zijn initiatieven. Maar in “Het oog van de naald” wilde hij er niet al te expliciet op ingaan, wat ik jammer vond, maar respecteerde. Maar het is waar: Lievegoed keek met een pijn terug op zijn werk. En ik denk dat het boek “Over de redding van de ziel” daar indirect een uiting van is. Nee, ik ben geen “ketter” geworden (en een “groopy” was ik nooit), ik weet mij tot de dag van vandaag diep verbonden met de impuls van Bernard Lievegoed. Zoiets als karaktermoord heb ik in mijn ogen ook niet bedreven, ik heb eraan willen bijdragen dat de weg tot een begrijpen van de grote betekenis van Lievegoed vrij wordt gemaakt. Ik heb je nog niet zo lang geleden een email geschreven, heb je die niet ontvangen? je hebt er in elk geval niet op gereageerd. Jelle van der Meulen

  8. anton dekkers says:

    Dag Jelle,

    De karakteristiek die je van Lievegoed gaf vond ik zeer treffend en herkenbaar. ( Dat Lievegoed moeite had met mensen die consequent bepaalde uitgangspunten vasthielden). Uit eigen ervaring kan ik het voorbeeld van Dick van Romunde geven, mijn overleden schoonvader. Die heeft enorm geleden aan deze trek van Lievegoed en het contact werd dan ook op een gegeven moment geheel verbroken.
    Zelf ben ik alleen maar veel dank verschuldigd aan Lievegoed ( ik heb hem in 1972 leren kennen), op alle fronten van mijn leven. Trouwens ook aan Steven Matthijsen, voor wie ik begin tachtiger jaren een half jaar in Den Dolder gewerkt heb.
    De karakteristiek die je gaf vond ik heel eerlijk en oprecht. Hij deed me erg denken aan het opstel van Solovjow over Lermontow uit 1899, waarin Solowjow het genie van Lermontow bewondert maar de schaduwkanten van deze dichter duidelijk weergeeft en dat met het licht op het leven van Lermontow na zijn dood.

    Anton Dekkers

  9. Liz says:

    Dag Jelle,

    Ach….Bernard Lievegoed. Ooit heb ik met hem, afgebeeld op het doek, onder mijn arm gelopen met de bedoeling een betere ereplaats voor hem te vinden. Zijn karakteristiek, krachtig en vriendelijk gelaat hing namelijk weggestopt in een donkere hoek van zijn eigen kliniek, pal naast de toiletten. Daar was hij het totaal niet mee eens, dus beantwoordde ik zijn wens door hem te willen verhogen.
    Ik heb veel, heel veel goeds aan hem te danken!
    Dank u wel Bernard.

    Liz.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: